Себетіңіз бос

Сатып алу

Дана: 0

Барлыгы: 0,00

0

Жердің құрылысы (ортаңғы деңгей)

Жердің құрылысы (ортаңғы деңгей)

Жер көптеген сфералық қабаттардан тұрады.

География

Этикеткалар

Жер, structure of the Earth, geosphere, atmosphere, biosphere, hydrosphere, lithosphere, section of the Earth, exosphere, thermosphere, mesosphere, stratosphere, troposphere, crust, mantle, pedosphere, asthenosphere, core, planet, flora and fauna, continental plate, oceanic crust, aurora, meteor, ozone layer, continent, мұхит, geothermal gradient, geography, _javasolt

Байланысты экстралар

Сұрақтар

  • Жер неше миллиард жыл бұрын пайда болған?
  • Жер қабаттары заттардың қандай қасиеттеріне байланысты қалыптасқан?
  • Заттар қандай үдерістердің әсерінен Жер қабаттарын қалыптастырған?
  • Жердиң сыртқы қабаттары қалай аталады?
  • Жердің ішкі қабаттары қалай аталады?
  • Су қабаты тұйық су ма?
  • Геотермиялық градиент деген не?
  • Геотермиялық градиенттің орташа шамасы қанша?
  • Экзосферадағы температура қанша?
  • Атмосфера температураның өзгеруіне байланысты қанша қабаттарға бөлінеді?
  • Атмосфераның қай қабаты радиотолқындарды кері қайтарады?
  • Озон қабаты қайда орналасқан?
  • Атмосфераның температурасы ең суық бөлігі қайда?
  • Атмосфераның салмағының басым бөлігі оның қай қабатында?
  • Ауа райы құбылыстарының басым бөлігі атмосфераның қай қабатында жүреді?
  • Литосфера қандай қабаттардан тұрады?
  • Нені астеносфера деп айтамыз?
  • Бұл пікір дұрыс па? Құлық және мұхит қабатының қалыңдығы әр түрлі.
  • Бұл пікір дұрыс па?\nАуа қабаты басқа Жер қабаттарын тұтастай қаптап тұрады.
  • Бұл пікір дұрыс па?\nСу қабаты Жердің басқа қабаттарын тұтастай қаптап тұрады.
  • Бұл пікір дұрыс па?\nМантия толығымен қатты күйде.
  • Бұл пікір дұрыс па?\nЖердің ядросы негізінен металдардан тұрады.
  • Бұл пікір дұрыс па?\nАтмосфераның ең сирек қабатты - экзосфера.
  • Бұл пікір дұрыс па?\nМетеорлар тропосферада жанып кетеді.
  • Жердің ауа қабаты қалай аталады?
  • Жердің су қабаты қалай аталады?

Көріністер

Жердің сфералық қабаттарының құрылысы

  • ауа қабаты
  • атмосфераның жоғарғы қабаты (100–1000 км)
  • ауа қабаты
  • атмосфераның ортаңғы қабаты (12–100 км)
  • ауа қабаты
  • атмосфераның төменгі қабаты (0–12 км)
  • тірі дүние қабаты
  • атмосфераның төменгі қабаты (0-12 км)
  • гидросфера
  • педосфера
  • жер қыртысы
  • құрлық қабаты
  • мұхит астауы
  • мұxит\үстірті
  • мұхит қабаты
  • қабат
  • құрлық қабаты
  • мұхит астауы
  • мұxит\үстірті
  • мұхит қабаты
  • үстіңгі мантия
  • 40 км
  • жоғарғы мантия
  • төменгі мантия
  • жер қыртысы
  • (30–700 км)
  • төменгі мантия
  • жоғарғы мантия
  • (700–2900 км)
  • мантия
  • сыртқы ядро
  • төменгі мантия
  • ішкі ядро
  • (2900–5100 км)
  • ішкі ядро
  • сыртқы ядро
  • (5100–6371 км)
  • ішкі ядро
  • ядро
  • төменгі мантия
  • 3500 км

4,6 миллиард жыл бұрын пайда болған, қызуы қатты әуелгі Жерде салқындау мен айналудың әсерінен қатты, газ тәрізді және сұйық материалдар бір-бірінен ажырап, тығыздықтарына қарай Жер шарының әр түрлі қабаттарына (басқаша айтқанда геосфераларға) айналды.

Жерді сыртқы және ішкі қабаттарға ажыратамыз. Сыртқы қабатына ауа қабатын, басқаша айтқанда атмосфераны, тірі қабаты- биосфераны және су қабаты - гидросфераны жатқызамыз. Iшкі қабаттарға жер қыртысы, мантия және жер ядросы жатады.

Терминдердің анықтамасы:

Ауа қабаты (атмосфера): Жердің ең сыртқы қабаты, шын мәнінде газдардың қосындысы, жердің басқа қабаттарын тұтас жапқан.

Су қабаты (гидросфера): Жердің тұйықталмаған қабаты, әр түрлі қалыптағы суларды біріктіреді. Бұған жер астындағы қабаттардың қуыстарына жиналған немесе сонда сақталған су, жердің бетіндегі ағын су, көлдер, теңіздер және мұхиттар, сондай-ақ ауадағы су жатады.

Топырақ қабаты (педосфера): Жер қыртысының ең сыртқы, тұйықталмаған сыртқы қабаты (жер қыртысымен, тропосфера және гидросферамен шектеседі). Жұмсақ және құнарлы қабаты өсімдіктерді су және қоректі заттармен қамтиды.

Биосфера: Жер қыртысының сыртқы қабатындағы тірі ағзалар тіршілік жасайтын бөлік, атмосфера мен гидросфераның төменгі қабаты қабаттары.

Жер қыртысы: Жердің ең сыртқы, салмағы ең кіші, қатты, тау жыныстарынан тұратын қабаты. Оның орташа қалыңдығы - 30 км. Жер қыртысының құрлық пен мұхит бөліктерінің құрылысы мен қалыңдығы әр түрлі.

Жер мантиясы: Жердің қалыңдығы 2900 км қыртысы мен ядросының арасында орналасқан. Үстіңгі бөлігі қатты, оның астындаа тау жыныстарының ыстық балқымасы (астеносфера), ал төменгі бөлігі қатты.

Ядро: Жердің диаметрі 7000 м, ыстық, негізінен темір бен никелден тұратын өте тығыз ең сыртқы бөлігі. Екіге бөлінеді: балқыған сыртқы ядро және ішкі қатты ядро.

Геотермиялық көрсеткіш (геотермиялық градиент): Бұл Жердің ішкі температурасының жоғарылауы, әрбір 100 метр сайын орташа алғанда 3 °C.

Жер шарының сегменттері

  • ғаламшаралық кеңістіктің газдарынының тартылуы
  • атмосфералық газдардың сыртқа ағысы
  • экзосфера
  • 1000 °C
  • 690 км
  • 1000 км
  • 10⁻¹⁰ кг/м³, 10⁻⁶ гПa
  • атмосфераның йондалған қабаты
  • полярлық(солтүстік) шұғыла
  • метеорлар
  • 500 км
  • 100 км
  • 80 км
  • 100 км
  • 80 км
  • 50 км
  • 12 км
  • континент
  • мұхит
  • биосфера
  • қыртыс
  • 30-60 км
  • 30-60 км
  • 2900 км
  • 5,5 г/cм³
  • 2900 км
  • 6371 км
  • ядро
  • ауа қабаты - Атмосфера: 0-1000 км биіктікке жетеді, тығыздығы және салыстырмалы салмағы жоғары қарай көтерілген сайын төмендейді.
  • 50 км
  • 12 км
  • озон қабаты

Қимасы

  • атмосфераның йондалған қабаты
  • полярлық(солтүстік) шұғыла
  • метеорлар
  • 500 км
  • 100 км
  • 80 км
  • 100 км
  • 80 км
  • 50 км
  • 12 км
  • континент
  • мұхит
  • биосфера
  • қыртыс
  • 30-60 км
  • 30-60 км
  • 2900 км
  • 5,5 г/cм³
  • 2900 км
  • 6371 км
  • ауа қабаты - Атмосфера: 0-1000 км биіктікке дейін тарайды, тығыздығы және салыстырмалы салмағы биіктеген сайын төмендейді.
  • қыртыс - Мұхит қабатының қалыңдығы 5-15 км, кремний және магний жыныстарына бай, тығыздығы 3,2 г/см³. Құрлық қабатының қалыңдығы 30-65 км, кремниий және аллюминийден тұрады, тығыздығы 2,7-3 г/см³.
  • жоғарғы мантия - Тереңдігі 700 км-ге дейін жетеді, тығыздығы: 3,3-4 г/см³.
  • төменгі мантия - Қатты күйде, тереңдігі 2900 км дейін жетеді, тығыздығы: 4-5,5 г/см³.
  • сыртқы ядро - Балқыған күйде және тереңдігі 5150 км-ге жетеді, тығыздығы 10,5-12,3 г/см³.
  • ішкі ядро - Қатты күйде, тереңдігі 6371 км дейин жетеді, тығыздығы: 13,3 г/см³.
  • Мохоровичич шекарасы - Оны қысқаша Мохо деп атайды. Жер жабынының төменгі шекарасында орналасқан, онда сейсмикалық толқындар жылдамдықтары мен бағыттарын күрт өзгертеді.
  • Гутенберг-Вихерт шекарасы - Мантия мен ядроның шекарасындағы бөліктің беті.
  • Леманн шекарасы - Сыртқы және ішкі ядролардың шекарасындағы бөліктің беті.
  • ядро
  • ауа қабаты - Атмосфера: 0-1000 км биіктікке жетеді, тығыздығы және салыстырмалы салмағы жоғары қарай көтерілген сайын төмендейді.
  • 50 км
  • 12 км
  • озон қабаты

Анимация

  • ауа қабаты
  • атмосфераның жоғарғы қабаты (100–1000 км)
  • ауа қабаты
  • атмосфераның ортаңғы қабаты (12–100 км)
  • ауа қабаты
  • атмосфераның төменгі қабаты (0–12 км)
  • тірі дүние қабаты
  • атмосфераның төменгі қабаты (0-12 км)
  • гидросфера
  • педосфера
  • жер қыртысы
  • құрлық қабаты
  • мұхит астауы
  • мұxит\үстірті
  • мұхит қабаты
  • қабат
  • құрлық қабаты
  • мұхит астауы
  • мұxит\үстірті
  • мұхит қабаты
  • үстіңгі мантия
  • 40 км
  • жоғарғы мантия
  • жер қыртысы
  • (30–700 км)
  • төменгі мантия
  • жоғарғы мантия
  • (700–2900 км)
  • мантия
  • сыртқы ядро
  • төменгі мантия
  • ішкі ядро
  • (2900–5100 км)
  • ішкі ядро
  • сыртқы ядро
  • (5100–6371 км)
  • ішкі ядро
  • ғаламшаралық кеңістіктің газдарынының тартылуы
  • атмосфералық газдардың сыртқа ағысы
  • экзосфера
  • 1000 °C
  • 690 км
  • 1000 км
  • 10⁻¹⁰ кг/м³, 10⁻⁶ гПa
  • термосфера
  • 800–1000 °C
  • атмосфераның йондалған қабаты
  • полярлық(солтүстік) шұғыла
  • метеорлар
  • 500 км
  • 400 км
  • 300 км
  • 200 км
  • 100 км
  • 80 км
  • 10⁻⁵ кг/м³, 10⁻² гПa
  • мезосфера
  • полярлық шұғыла
  • метеорлар
  • 100 км
  • 80 км
  • 50 км
  • 12 км
  • –100 °C
  • озон қабаты
  • атмосфераның жоғарғы қабаты
  • атмосфераның ортаңғы қабаты
  • атмосфераның төменгі қабаты
  • 10⁻⁵ кг/м³, 10⁻² гПa
  • стратосфера
  • 100 км
  • 80 км
  • 50 км
  • 12 км
  • +10 °C
  • –50 °C
  • озон қабаты
  • атмосфераның жоғарғы қабаты
  • атмосфераның ортаңғы қабаты
  • атмосфераның төменгі қабаты
  • 10⁻¹ кг/м³, 10² гПa
  • тропосфера
  • 100 км
  • 80 км
  • 50 км
  • 12 км
  • –50 °C
  • озон қабаты
  • атмосфераның жоғарғы қабаты
  • атмосфераның ортаңғы қабаты
  • атмосфераның төменгі қабаты
  • континент
  • мұхит
  • биосфера
  • 1 кг/м³, 10³ гПa
  • қыртыс
  • 30-60 км
  • 700 км
  • 200-400 °C
  • 2,9 г/cм³
  • Мохоровичич шекарасы
  • жоғарғы мантия
  • 30-60 км
  • 700 км
  • 900 °C
  • аздап жабысқақ
  • 3,3 г/cм³
  • 500 °C
  • қатты
  • Мохоровичич шекарасы
  • төменгі мантия
  • 30-60 км
  • 700 км
  • 1200–4000 °C
  • қатты
  • 2900 км
  • 5,5 г/cм³
  • Мохоровичич шекарасы
  • Гутенберг-Вихерт шекарасы
  • сыртқы ядро
  • 2900 км
  • 5100 км
  • 4300–5000 °C
  • сұйық
  • 10,5 г/cм³
  • 12,3 г/cм³
  • Гутенберг-Вихерт шекарасы
  • Леманн шекарасы
  • ішкі ядро
  • 5100 км
  • 6371 км
  • 5000–6000 °C
  • қатты
  • 13,3 г/cм³
  • Леманн шекарасы
  • ауа қабаты - Атмосфера: 0-1000 км биіктікке дейін тарайды, тығыздығы және салыстырмалы салмағы биіктеген сайын төмендейді.
  • қыртыс - Мұхит қабатының қалыңдығы 5-15 км, кремний және магний жыныстарына бай, тығыздығы 3,2 г/см³. Құрлық қабатының қалыңдығы 30-65 км, кремниий және аллюминийден тұрады, тығыздығы 2,7-3 г/см³.
  • жоғарғы мантия - Тереңдігі 700 км-ге дейін жетеді, тығыздығы: 3,3-4 г/см³.
  • төменгі мантия - Қатты күйде, тереңдігі 2900 км дейін жетеді, тығыздығы: 4-5,5 г/см³.
  • сыртқы ядро - Балқыған күйде және тереңдігі 5150 км-ге жетеді, тығыздығы 10,5-12,3 г/см³.
  • ішкі ядро - Қатты күйде, тереңдігі 6371 км дейин жетеді, тығыздығы: 13,3 г/см³.
  • Мохоровичич шекарасы - Оны қысқаша Мохо деп атайды. Жер жабынының төменгі шекарасында орналасқан, онда сейсмикалық толқындар жылдамдықтары мен бағыттарын күрт өзгертеді.
  • Гутенберг-Вихерт шекарасы - Мантия мен ядроның шекарасындағы бөліктің беті.
  • Леманн шекарасы - Сыртқы және ішкі ядролардың шекарасындағы бөліктің беті.
  • ядро

Iшкі қабаттар

  • қыртыс - Мұхит қабатының қалыңдығы 5-15 км, кремний және магний жыныстарына бай, тығыздығы 3,2 г/см³. Құрлық қабатының қалыңдығы 30-65 км, кремниий және аллюминийден тұрады, тығыздығы 2,7-3 г/см³.
  • жоғарғы мантия - Тереңдігі 700 км-ге дейін жетеді, тығыздығы: 3,3-4 г/см³.
  • төменгі мантия - Қатты күйде, тереңдігі 2900 км дейін жетеді, тығыздығы: 4-5,5 г/см³.
  • сыртқы ядро - Балқыған күйде және тереңдігі 5150 км-ге жетеді, тығыздығы 10,5-12,3 г/см³.
  • ішкі ядро - Қатты күйде, тереңдігі 6371 км дейин жетеді, тығыздығы: 13,3 г/см³.
  • Мохоровичич шекарасы - Оны қысқаша Мохо деп атайды. Жер жабынының төменгі шекарасында орналасқан, онда сейсмикалық толқындар жылдамдықтары мен бағыттарын күрт өзгертеді.
  • ядро

Наррация

Жердің ішкі құрылысын зерттеу өте қиын, себебі ең терең бұрғылағанның өзінде де Жерге тек бірнеше он километрге дейін ғана ішіне тереңдеуге болады, яғни Жердің қыртысын 6371 км радиуста ғана қаза алады. Ертеде ұзақ уақыт тек жанартау атқылаудан ғана Жердің қатты қыртысының астында балқыма зат бар екенін білу мүмкін болды.

Тау-кен өндірісі барысында төмендеген сайын температура мен қысым өсе беретіні байқалған. 1909-ыншы жылы сейсмикалық толқындарды бақылау кезінде ол балқыманың белгілі бір тереңдікте жылдамдығын және бағытын өзгертетіні байқалған, яғни сейсмикалық толқындар басқа ортаға енетінін білген. Осы әдістің көмегімен Жердің ішкі қабаттарының күйі туралы мәлімет алған.

4,6 миллиард жыл бұрын қалыптасқан қызуы қатты әуелгі Жерде біртіндеп салқындау және айналудың әсерінен қатты, газ тәрізді және сұйық заттар бір-бірінен айырылып, тығыздығы әр түрлі жер қабаттарын (геосфералар) құраған.

Жердің қабаттарын сыртқы және ішкі деп екі топқа бөледі. Сыртқы қабаттарға ауа қабаты - атмосфера, тіршілік белдеуі - биосфера және су қабаты - гидросфера жатады. Iшкі қабатқа жер қыртысы, мантия және ядро жатады.

Ең сыртқы, ен жеңіл, газдардан тұратын ауа қабаты - атмосфера. Жоғарғы шекарасын дәл анықтау мүмкін емес: бірнеше мың километр биіктікте анық шекарасыз біртіндеп ғаламшараралық кеңістіктің материалына ауысады. Атмосфераны оның температурасының өзгеруіне байланысты бес қабатқа бөле аламыз. Кейбір қабаттардың шекаралары температураның жоғарылауы мен төмендеуі қарама-қарсы бағытта болатын тұста болады.

Ең жоғарғы ауа қабаты - экзосфера. Оның температурасы 1000 °C шамасында, материалы өте сирек.
Ауа қабатының келесі деңгейі - термосфера. Температурасы жоғарылаған сайын өседі, орташа температурасы 800-1000 °C. Материалы сирек, иондардан тұрады, сондықтан ионосфера деп те атайды. Радиотолқындарды кері итереді.
Термосфераның астында мезосфера орналасқан, оның температурасы жоғарылаған сайын төмендейді. Мезосфера мен термосфераның арасындағы ауа температурасы өте суық: шамамен -100 °C. Мезосферада Жердің атмосферасына етекен метеорлар жанып кетеді. Төменгі шекарасында температурасы шамамен +10 °C.
Оның астында стратосфера бар. Температурасы биіктеген сайын жоғарылайды, мұның себебі озон қабатының болуы. Озон қабаты күн энергиясын жұтады, сол себепті температура жоғарылайды. Стратосфераның төменгі шекарасында температура -56 °C.
Ауа қабатының ең төменгі әрі ең маңызды қабаты - тропосфера. Оның қалыңдығы бар болғаны 10-12 км, ауа қабатының салмағының 80%-н құрайды, судың мөлшері түгелдей дерлік осы бөлікте. Сондықтан да ауа райы құбылыстарының басым бөлігі осында жүреді. Биіктеген сайын температурасы біртіндеп төмендей береді. Жоғарғы бөлігінде азаматтық әуе қатынасының ұшақтары ұшады.

Жердің ішкі қабаттарының ішінде ең сыртқы қабаты жер қыртысы саналады. Оның құрлықтағы бөлігі мұхиттағы бөлігіне қарағанда қалыңырақ және алуан түрлі: оның жоғарғы жағы силикаттарға бай, ал төменгі жағы металдарға бай, тығыздығы қатты тау жыныстарынан тұарды. Жер қыртысының төменгі бөлігі Мохоровичич шекарасымен белгіленген. Бұл қабатта сейсмикалық толқындардың жылдамдығы мен бағыты өзгереді.

Жер мантиясы екіге бөлінеді. Жоғарғы мантия 700 км тереңге жетеді. Жоғарғы бөлігі қатты, жер қыртысымен бірігіп, тау жыныстарынан тұратын Жердің қатты қабатын құрайды. Төменгі бөлігінде астоносфера бар.
Төменгі мантия қатты күйде, төмендеген сайын ауыр, металл бөлшектердің мөлшері арта береді. Мантия 2900 км-лік тереңдікте Гутенберг-Вихерт шекарасына дейін созылады.

Оның астында Жер ядросы орналасқан, ол да екі бөліктен тұрады. Сыртқы ядро сұйық металдардан тұрады, оны қатты темір мен никельден тұратын ішкі ядродан 5150 км тереңдіктегі Леманн шекарасы бөледі.

Жердің ішіне бойлаған сайын тығыздық қысым және температура артады. Қысым төменге қарай біркелкі өседі, ал тығыздықтың өсуі біркелкі емес, жер сілкінісі тудыырған өзгерістерге байланысты шекаралас бөліктерде кенеттен өседі. Температураның жоғарылауының деңгейін геометриялық градиент деп атаймыз, оның орташа шамасы әрбір 100 метр сайын 3°C. Тереңдеген сайын азаяды, 200 км тереңдікте тек 0,5 °C. Жердің ішінің дәл ортасында температура: 5000-6000 °C. Жердің ішіндегі жылу радиоактив заттардың ыдырауы салдарынан бөлінеді және сыртқа қарай біртіндеп азаяды.

Байланысты экстралар

Шаңсорғыш қалай жұмыс істейді?

Шаңсорғышта пайда болатын шағын вакуумның арқасында оған жоғары қысымды ауа ағылып,...

Шолпан

Күннен санағанда екінші ғаламшар. Түнгі аспан күмбезіндегі Айдан кейінгі ең жарық аспан...

Жер сілкінісі

Жер сілкінісі - Жердегі ең жойқын қиратушы табиғат құбылысы.

Координаттардың географиялық жүйесі (орта деңгей)

Координаттардың географиялық жүйесінде Жер бетінің кез келген нүктесі екі дерекпен...

Жердің магниттік өрісі

Жердің солтүстік және оңтүстік полюстері географиялық Солтүстік және Оңтүстік полюстерге...

Озон қабаты

Озон қабаты Күннің қауіпті ультракүлгін сәулесін сүзеді, сондықтан жердегі тіршілік үшін...

Көшетхана әсері

Көшетхана әсері адамның жердегі тіршілігінің әсерінен күшейеді және жаһандық жылынудың...

Жер мен Айдың пайда болуы

Анимация Жер мен Айдың пайда болуын көрсетеді.

Терең теңіз гидротремал ұңғылары

Орта мұхиттық қыраттардың бойында мұхиттардың түбіндегі жер қыртысынан ыстық геотермал...

Меркурий

Күн жүйесіндегі Күнге ең жақын ғаламшар, сонымен бірге ең кішкене ғаламшар.

Марс

Қызыл ғаламшардан су мен өмірдің ізі іздестірілуде.

Жер

Жер шары оттегі қабаты бар атмосфера және минералды қыртыспен қапталған ғаламшар.

Торнадо

Қысқа уақытта соғатын, бірақ күші қатты торнадолар керемет жойқын күшке ие.

Күн

Күннің диаметрі Жердің диаметрінен шамамен 109 есе үлкен. Негізінен сутегінен тұрады.

Күн жүйесі, ғаламшарлардың орбиталары

Күнді 8 ғаламшар эллипстік орбиталарда айналып жүр.

Жер қыртысының қатпарлары (ортаңғы деңгей)

Бүйірлік қысымның әсерінен тау жыныстарының қабаттары қатпарланады. Сөйтіп қатпарлы...

"Таңсәрі" (Dawn) миссиясы

Вестаны және Церераны зерттеу Күн жүйесінің ежелгі дәуірі және қатты денелі ғаламшарлар...

Air pollution

This animation demonstrates the main sources of air pollution: Agricultural, industrial...

Continental drift on a geological timescale

The Earth's continents have been in constant motion during the history of the planet.

Interesting geography facts – Physical geography

This animation presents some interesting facts in physical geography.

Planets, sizes

The inner planets of the Solar System are terrestrial planets while the outer planets are...

Satellite navigation, GPS

The Global Positioning System consists of 24 satellites but only 4 have to be visible for...

Satellite types

Satellites orbiting the Earth can be used for civilian or military purposes.

Seafloor map

The boundaries of tectonic plates can be seen on the seafloor.

Structure of Earth (elementary)

The Earth is composed of several spherical layers.

Tectonic plates

Tectonic plates can move in relation to each other.

Topography of the Earth

The animation presents the largest mountains, plains, rivers, lakes and deserts of the Earth.

Types of soil (soil profiles)

This animation demonstrates different types of soil.

Added to your cart.