Себетіңіз бос

Сатып алу

Дана: 0

Барлыгы: 0,00

0

Күн

Күн

Күннің диаметрі Жердің диаметрінен шамамен 109 есе үлкен. Негізінен сутегінен тұрады.

География

Этикеткалар

Sun, structure of the Sun, Solar System, Құс жолы, hydrogen, helium, fusion, solar flare, sunspot, photosphere, chromosphere, corona, solar wind, granulation, solar prominence, space probe, astronomy, atomic physics, particle physics, geography, physics

Байланысты экстралар

Көріністер

Құс жолы жүйесі

Күн – Күн жүйесінің ортасындағы жұлдыз. Құс жолы жүйесінің орталығынан 25-28 жарық жылы қашықта орналасқан. Қазір 12 миллиард жылға дейінгі дамуының жартысында тұр. Егер отыны сутегі бітсе, онда қызыл дәуге айналады. Жер одан 150 миллион км. қашықтықта (бір астрономиялық бірлік) орналасқан. Бұл қашықтықты жарық 8,3 минутта жүріп өтеді.

Күннің диаметрі Жердің диаметрінен 109 есе үлкен. Оның материалының төрттен бірі – сутегі, күннің ядрсындағы термоядролық синтездің әсерінен гелийге айналады, сол кезде қуат бөледі.

Күннің қыртысында қысым керемет, 1 см² ауданға 150 миллионов тонна салмақ түскендей.

Күннің заттық құрамы плазмалық қалыпта болғандықтан, оның әр түрлі ендіктері әр түрлі жылдамдықпен қозғалады: экваторына жақын бөлігі 25 күнде, ал полюстеріне жақын бөлігі 32 күнде бір айналым жасайды. Бұл сәйкессіздік күн жарылыстары мен күн беті дақтарына себеп болатын магнитті боран тудырады.

Күн атмосферасы көп қабатты (фотосфера, хромосфера, күн тәжі) және ғаламшараралық кеңістік материалына айналады. Күн Құс жолы жүйесінің орталығын 225-250 млн. жыл ішінде 220/сек. жылдамдықпен айналып шығады.

Терминдер түсіндірмесі

Жұлдыз: Орасан зор көлемдегі ыстық, сол себебпті де жарық беретін, гравитациялық күшінің әсерінен шашырамайтын алып газ шары. Оның ядросындағы термоядролық синтездің әсерінен орасан көп қуат өндіреді. (Оның бетіндегі температура бірнеше мың ºC градусқа жетеді. Атмосферасы негізінен сутегінен тұрады.) Материалы дөңгелек сфера қабаттарынан тұрады.

Астрономиялық бірлік: Астрономиядағы арақашықтықты өлшеуге қолданылатын бірлік, ол Жер мен Күннің орташа арақашықтығына, яғни Жер орбитасы өсінің жартысына (149 600 000 км) тең.

Күн жарылысы (эрупция): Күннің фотосферасының және хромосферасының жарқырау күшінің қысқа мерзімді артуы, әдетте күн бетіндегі дақтарға жақын болады. Құбылыстың ұзақтығы 10-45 минут, жиілігі күніне 9-10 жарылыс.

Протуберанция: Күн бетіндегі гейзер секілді құрық пішінді газ бұрғақ, үлкендігі Күнмен тайталасады. Электрлі зарядталған бөлшектерден тұратын материал магнитті өрістің әсерінен Күн бетінде ұсталып, қозғалып тұрады.

Күн желі: Күн тәжінен шығатын электрлі зарядталған бөлшектер ағыны, тек электрондар мен протондардан тұрады.

Күн бетіндегі дақтар: Күн бетіндегі магинтті өрістің ең күшті жерлері. Дақтардың диаметрі 200 000 км-ге жетеді, ал олардың өмір сүру ұзақтығы бірнеше сағаттан бірнеше айға дейін созылады.

Полярлық шұғыла: Жердің Солтүстік және Оңтүстік полюстерде байқалатын уақытша жарық құбылысы. Ол оттегі мен азот атомдарының электрлі қозуы салдарынан пайда болады, жиілігі Күн бетіндегі үдерістерге (күн дақтары қызметіне) байланысты.

Күн

  • хромосфера
  • грануляция
  • күн бетіндегі дақ
  • газ көпірі (протуберанцтар)
  • күн жарылысы
  • күн тәжі

Қима

  • хромосфера
  • конвективті аймақ
  • 2 миллион К
  • сәуле белдігі
  • ядро 14,5 миллион К
  • фотосфера 6000 К
  • күн тәжі

Деректер:

диаметрі: 1 392 000 км (Жер диаметрінің 109 есесі)

массасы: 1,989x10³⁰ кг (Жер массасының 333 000 есесі)

орташа тығыздығы: 1,4 г/см³

бетіндегі температура: 5 780 К

өз өсінде айналу уақыты: 25,4 күн

жарқырауы: 3,85x10²⁶ Вт(6300 Вт/см²)

Термоядролық үдеріс

Анимация

  • хромосфера
  • конвективті аймақ
  • сәуле белдігі
  • ядро 14,5 миллион К
  • фотосфера 6000 К

Күн жүйесі

Суреттер

  • Күн бетіндегі дақ
  • Күн бетіндегі дақ
  • Күн жарылысы(fler)
  • Күн жарылысы(fler)
  • Газ көпірі (протуберанец)
  • Газ көпірі (протуберанец)
  • Күн тәжі
  • Күн тәжі

Наррация

Күнді көптеген ертедегі өркениеттер табиғаттың тылсым құбылысы деп қараған және оны құрметтеген. Мысырда – Амон, Месопатамияда – Шамаш, Грекияда Аполлон ден атпен қастерлеген. Грек философы Анаксагор Христостың туғанына дейінгі 5-інші ғасырда Күнге табиғи тұрғыдан түсініктеме берді: оның ойынша Күн – ыстық темір шар. Бірақ бұл әдеттен тыс пікірді "Құдайға тіл тигізу" деп, оны түрмеге жабады. Галилео Галилей телескопты ойлап тауып, Күнді зерттеп, оның бетіндегі дақтарды байқайды. Кейінірек Исаак Ньютон призманың көмегімен күннің ақ сәулесінің қандай түстерден тұратын анықтады. Осы әдісті пайдаланып, Вильям Гершель 1800 жылдар шамасында инфра-қызыл сәуле шығаратынын ашты.

Йозеф фон Фраунгофер 19 ғасырда өз тәжірибелерінде бірінші болып Күн спектріндегі жұтылу сызықтарын байқады, соның негізінде Күн атмосферасының химиялық құрамын зерттеуге болады. Ханс Бете 1939 жылы термоядролық реакция теориясын ойлап шығарып, соның көмегімен Күннің қуат өндіруін түсіндірді.

Күнді бақылауға қызмет ететін алғашқы зондтар 1959-1968 жылдар арасындағы НАСА-ның "Пионер" зондтары болды. Олар Күннен Жер қандай қашық болса, сондай қашықтықта Күнді айналды және Күн желін мұқият зерттеп қана қоймай, Күннің магниттік өрісін ашты.

1974 жылы ұшырылған американдық-батыс германиялық зонд "Гелиос"-1, Меркурии орбитасында зерттеулер жүргізді. "Скайлэб" ғарыш айлағынан ғарыштық телескоптың көмегімен Күннің рентгендік сәуле шығаруы зерттелді.

"Улисс" ғарыш зонды Күнді оның айналу ендігінен шығып зерттеді, сөйтіп Күн полюстері туралы мол ақпарат жинады. Ең маңызды зондтардың бірі – үнемі Күн мен Жердің арасында орналасқан SOHO зонды. 1995 жылдан бері үзбей Күннің көрінетін және спектрінің ультра-күлгін жақтарынан фототүсірімдерін дайындайды. Соңғы жылдары жұлдыздарды көптеген жаңа зондтардың көмегімен зерттеп жатыр, оның маңыздылығы сол, Күннің қызметі Жердегі ауа райына ықпалды әсер етеді.

Күн сәулесінің қуатын барынша мол мөлшерде пайдаланып жатыр: күн батареялары, күн электрстансаларының көмегімен электр қуатын, күн тақталарының көмегімен жылу қуатын өндіреді.

Күн – сары ергежейлі, жай бір жұлдыз. Қазір 12 миллиард жылға дейінгі дамуының жартысында тұр, оның жасы 4,6 миллиард. Оның материалының төрттен бірі – сутегі,
ол күннің ядросындағы термоядролық синтездің әсерінен гелийге айналады, сол кезде қуат, яғни үлкен қуатты фотондар босайды. Егер Күннің отыны бітсе, онда ол қысқарып, ядросы қатты қызып, ішіндегі гелий көмірге айналады. Бүл үдеріс кезінде өте көп қуат бөлінетіндіктен, жұлдыздың көлемі бірнеше жүзге үлкейеді (Жерді жұтып қоюы мүмкін). Күннің беті қазіргідей өте ыстық болмайды, сөйтіп қызыл алып жұлдыз пайда болады. Бұл қалып тек қысқа уақытқа дейін болады.

Термоядролық реакциялар аяқталған соң, ішкі қысым азаяды, өз гравитациялық күшінің әсерінен жұлдыз тартылып, Жердің көлеміне дейін кішірейеді. Өте тығыз, ыстық, ақ ергежейлі болады, бірнеше миллиард жылдан соң мүлде суыйды.

Күннің заттық құрамы қатты емес плазмалық қалыпта болғандықтан, оның әр түрлі ендіктері әр түрлі жылдамдықпен қозғалады: экваторына жақын бөлігі 25 күнде, ал полюстеріне жақын бөлігі 32 күнде бір айналым жасайды. Күн атмосферасы көп қабатты (фотосфера, хромосфера, күн тәжі) және ғаламшараралық кеңістік материалына айналады. Күн тәжі күн тоқырауы кезінде көрінеді.

Орталық жүлдызда Күн жүйесі массасының 99,87% жинақталған. Бұл үлкен массадан Күн орасан зор гравитациялық күш алады, осы күш жүйені біріктіріп ұстап, сандаған ғаламшарлар мен кіші аспан денелерінің қозғалысын да бағыттап тұр. Күннен шығатын орасан мол қуат ең алдымен жақын ультра-күлгін, көрінетін және инфра-қызыл сәулелер түрінде болады, сонымен қатар Күн аз мөлшерде әр түрлі басқа сәулелерді де шығарады, гамма және рентген сәулелерінен бастап радио-толқындарға дейін.

Күн элементар бөлшектерді (негізінен электрондар мен протондарды) бөледі, оны күн желі деп атаймыз. Ғалымдардың есептеуінше Күн ядросындағы температура: 14-15 миллион К (кельвин), ал атмосфералық қысым: 3*10¹¹; тығыздығы: 155 г/см³.

Күн радиусының төрттен біріне тең орталық ядро термоядролық атом стансасы секілді жұмыс істейді. Үлкен қуатты фотондар қуаты жеңіл элементтердің ауыр элементтерге қосылуы барысында гамма және рентген сәулесі түрінде босайды.
Термоядролық реакция барысында
сутегі изотоптарының, дейтерий мен тритийдің, ядролары бірігеді. Дейтерийдің атом ядросы бір протоннан және бір нейтроннан тұрады, ал тритий атомының ядросы бір протоннан және екі нейтроннан тұрады.
Термоядролық реакциялар барысында бұлардан гелий атомының ядролары туады, ол екі протоннан және екі нейтроннан тұрады, сол сәтте бір нейтрон және фотондар түріндегі қуат өндіріледі. Бұл сутегі атомдарының өте үлкен жылдамдықпен қозғалуынан пайда болады, яғни өте жоғары температура.

Күн дәл қазіргідей 6-7 миллиард жыл жарқырап тұруы мүмкін. Оның ядросын айнала радиусының 70%-на дейін рентген сәулелерінің аймағы қоршаған. Осы аймақта фотондар жиі соқтығысады, жұтылады, сәуле шығарады. Әр фотон осындай әсерді жиі қабылдайды, бетке шыққанша он мың жылға дейін созылуы мүмкін. Күннің сыртқы қабатында, радиусының 25-30%-да, ірі көлемді конвекциялық үдерістер жүріп жатады. Бұл қабат конвекциялық аймақ деп аталады. Жылу қуаты материалдың ағынымен фотосфераға шығады, одан ғарышқа сәуле шашады.

Күн атмосферасын жеңіл химиялық элементтер құрайды: 71% сутегі, 27% гелий, 2% ауырлау элементтер. Ядродағы сутегінің үлес салмағы бар болғаны: 35%.

Байланысты экстралар

Күн жүйесі, ғаламшарлардың орбиталары

Күнді 8 ғаламшар эллипстік орбиталарда айналып жүр.

Термоядролық реактор

Термоядролық реактор таусылмас қуат көзі болып табылады.

Күн жүйесінің пайда болуы

Күн және ғаламшарлар 4,5 миллиард жыл бұрын біртіндеп тығыздалған газ-тозаң бұлтынан...

Our astronomical neighbourhood

A demonstration of nearby planets, stars and galaxies.

Planets, sizes

The inner planets of the Solar System are terrestrial planets while the outer planets are...

Types of stars

This animation demonstrates the process of star development for average and massive stars.

Кеплер заңдары

Ғаламшарлардың қозғалуын сипаттайтын маңызды үш заңды Иоганн Кеплер ашқан.

Жердің магниттік өрісі

Жердің солтүстік және оңтүстік полюстері географиялық Солтүстік және Оңтүстік полюстерге...

Қарапайым бөлшектер

Материясының негізін кварктер мен лептондар құрайды, өзараәсерді бозондар жүзеге асырады.

Күн тұтылуы

Егер Күн, Ай және Жер бір сызықтың бойына келсе, Ай Күнді жартылай немесе түгелдей жауып...

Фотосинтез

Өсімдіктер бейорганикалық заттардан (көмірқышқыл газы және су) органикалық қант өндіруге...

Құс жолы

Біздің галактикамыздың диаметрі шамамен 100 000 жарық жылы, онда 100 миллиардтан астам...

Жердің негізгі ендіктерінде Күннің қозғалуы

Күннің көрінетін қозғалысы Жердің өз өсінде айналануының салдары.

Жердің құрылысы (ортаңғы деңгей)

Жер көптеген сфералық қабаттардан тұрады.

Көне Мысыр құдайлары

Көне мысырлықтар табиғаттың тылсым күштеріне сенген, олар әр түрлі өзгеше бейнелерде болған.

Жер мен Айдың пайда болуы

Анимация Жер мен Айдың пайда болуын көрсетеді.

Қызықты география және Астрономия

Күн жүйесінде біз үшін көптеген қызықты жайттар бар.

Толқындардың түрлері

Толқындар өміріміздің әр түрлі салаларында маңызды рөл атқарады.

Жер

Жер шары оттегі қабаты бар атмосфера және минералды қыртыспен қапталған ғаламшар.

Solar power station

Solar power stations convert solar energy into electricity.

Шолпан

Күннен санағанда екінші ғаламшар. Түнгі аспан күмбезіндегі Айдан кейінгі ең жарық аспан...

Уран

Күннен санағанда жетінші ғаламшар, Юпитер тобындағы ғаламшарларға жатады, яғни газды...

Кометалар

Кометалар Күнді айналатын жарық аспан денелері.

Сатурн

Күн жүйесінің ең үлкен ғаламшарларының бірі, өзіне тән сақинасымен көзге түседі.

Нептун

Күн жүйесінің сыртқы ғаламшары, ең кіші газды ғаламшар.

Меркурий

Күн жүйесіндегі Күнге ең жақын ғаламшар, сонымен бірге ең кішкене ғаламшар.

Марс

Қызыл ғаламшардан су мен өмірдің ізі іздестірілуде.

Юпитер

Юпитер Күн жүйесінің ең үлкен ғаламшары саналады: оның салмағы барлық басқа...

Formation of hydrogen molecules

Hydrogen atoms within hydrogen molecules are held together by a covalent bond.

How does it work? - Plasma display television

This animation explains how a plasma display television works.

Hubble Space Telescope

The Hubble Space Telescope orbits outside the distorting influence of Earth´s atmosphere.

Pluto - Charon system

The largest satellite of Pluto is Charon.

Атом электр станциясы

Ядролық реакциялардың нәтижесінде босаған қуат электр энергиясын өндіруге пайдаланылады.

Ай

Ай - Жердің жалғыз табиғи серігі.

The reflection and refraction of light

A ray of light is reflected or refracted at the boundary of two mediums with different...

Added to your cart.