Себетіңіз бос

Сатып алу

Дана: 0

Барлыгы: 0,00

0

Ай

Ай

Ай - Жердің жалғыз табиғи серігі.

География

Этикеткалар

Ай, Айдың пайда болуы, satellite, Жер, Solar System, orbit of the Moon, orbital plane, astronomy, orbital period, physical, Ай беті, moon phase, moon, geography, physics

Байланысты экстралар

Көріністер

Жер орбитасы

  • Ай
  • Жер
  • Күн
  • Жер орбитасы
  • Жердің айналуының сидерикалық кезеңі: 365,25 күн
  • Күннен қашықтығы: 149 600 000 км

Жер – Күн жүйесінің Күннен қашықтығы бойынша үшінші ғаламшар, ал үлкендігі бойынша бесінші. Жер – қатты денелі ғаламшарлардың ішінде диаметрі ең үлкен, массасы ең ауыр және ең тығыз ғаламшар. Жер шары – ғаламдағы тіршілік бар жалғыз ғаламшар. Бұған дейінгі білуіміз бойынша Жер 4,57 миллиард жыл бұрын, ал оның бетіндегі тіршілік миллиардтан астам жыл бұрын пайда болған.

Жер Күнді айналып шығу үшін өз осінде 365,25 рет айналады. Осы уақыт өлшемі – жыл. Жердің орбиталық жылдамдығы 30 км/сек.

Жер осінің орбиталық жазықтыққа қатысты көлбеулігі 23,5º. Осының әсерінен жыл бойындағы күн сәулесінің түсу бұрышы өзгеріп тұрады, жыл мезгілдері дегеніміз осының салдары. Ғаламшар Күнді 24 сағатта толық айналып шығады. Айналу барысындағы сыртқа тепкіш күштің әсерінен аспан денесі жалпақ.

Жердің жалғыз табиғи серігі 4,53 миллиард жыл бұрын пайда болған – Ай. Айдың тартылыс күші әсерінен пайда болатын көтерілу мен қайту айналу осін үнемі бір бұрышта ұстап, ғаламшардың айналуын баяулатады (күннің ұзақтығы 100 жылдың ішінде 0,002 секундқа өскен).

Ай орбитасы

  • Жер
  • Ай
  • Ай орбитасы
  • айналу уақыты: 27,3 күн
  • перигейі: 363 104 км
  • апогейі: 405 696 км
  • Айдың айналу жазықтығы
  • Жердің айналу жазықтығы

Ай ғаламшарлар пайда болған соң, бұрынғы Жер мен басқа бір көлемі жөнінен Марсқа тең ғаламшардың соқтығысуынан пайда болған. Соның нәтижесінде Жердің қыртысынан көптеген зат лақтырылып, бір дискке айналып, тығыз жаңа Жердің айналасындағы орбитаға тұрады. Дискінің материалы соғытығыстардың әсерінен көп ұзамай аспан денесіне айналады, яғни Ай пайда болады. Сол кезде Жерге қазіргіден 20 есе жақын болған. Диаметрі Жердің төрттен бірін құрайтын ішкі Күн жүйесіндегі жалғыз Ай туралы сөз болды. Ол – ана ғаламшардың, Жердің, ең үлкен табиғи серігі.

Жер мен Ай Күнді айнала қозғалғанда, ортақ ауырлық орталығын да айналады, ал ол Жердің үстінде орналасқан. Ай синхронды айналуы кезінде орбиталық уақыт пен айналу уақыты тепе-тең келеді, сондықтан да бізге үнемі тек бір бетін көрсетеді. Айдың Жерді айналу уақыты 27,32 күн, толған айдан толған айға дейінгі айдың фазасының өзгеру уақыты 29,53 күн.

Айдың Жерге әсері өте күшті. Ай болмағанда барлығы басқаша болар еді. Ай эволюцияға да өте күшті ықпал етті. Көтеріліп қайтулар тіршіліктің судан құрлыққа таралуына септесті, табиғи серігі Жердің орбиталық көлбеуінің тұрақтылығын қалыптастырды, сөйтіп климат қатысты түрде тұрақты болып қалды. Көтеріліп-қайту Жерге ең үлкен әсері бар ғаламшарымыздың орбитадағы айналымының баяулауы, ол дегеніміз – күн ұзақтығының баяу өсуі. 400 миллион жыл бұрын бір жыл 400 күнге созылған, себебі бір күн тек 21,8 сағат болған. Ай гравитациясынан пайда болған төмпешіктердің әсерінен Ай Жерден баяу алыстайды, орбитасы жылына 4 см-ге өседі.

Ай

  • Альпі таулары
  • Жауын теңізі
  • Суықтық теңізі
  • Айқындық теңізі
  • Сабырлылық теңізі
  • Молшылық теңізі
  • Дағдарыстар теңізі
  • Бал теңізі
  • Бұлттар теңізі
  • Ылғал теңізі
  • Арман теңізі
  • Шығыс теңізі
  • Смит теңізі
  • Борандар теңізі
  • Карпат таулары
  • Юра таулары
  • Кавказ таулары
  • Апеннин таулары
  • Тавр таулары
  • Пиренеи
  • Кордильера таулары
  • Платон кратері
  • Коперник кратері
  • Гагарин кратері
  • Сцилард кратері
  • Зигмонди кратері
  • Айдың арғы бетіндегі төмшешік
  • Бойяи кратері
  • Өтвөш кратері
  • Пастер кратері

Айдың беті

  • Альпі таулары
  • Жауын теңізі
  • Суықтық теңізі
  • Айқындық теңізі
  • Сабырлылық теңізі
  • Молшылық теңізі
  • Дағдарыстар теңізі
  • Бал теңізі
  • Бұлттар теңізі
  • Ылғал теңізі
  • Арман теңізі
  • Шығыс теңізі
  • Смит теңізі
  • Борандар теңізі
  • Карпат таулары
  • Юра таулары
  • Кавказ таулары
  • Апеннин таулары
  • Тавр таулары
  • Пиренеи
  • Кордильера таулары
  • Платон кратері
  • Коперник кратері
  • Гагарин кратері
  • Сцилард кратері
  • Зигмонди кратері
  • Айдың арғы бетіндегі төмшешік
  • Бойяи кратері
  • Өтвөш кратері
  • Пастер кратері

Ай - Күн жүйесінің бесінші ең үлкен табиғи серігі.

Ай Жердің айналасында 384 мың км қашықтықта айналады. Айдың диаметрі Жердің диаметрінің 1/4 бөлігі. Массасы - Жердің массасының 1/81 бөлігі. Сол себепті Айдың тартылыс күші әлсіздеу.
Айдың беті шамамен 130 ⁰C-ге дейін жылынады, бірақ қатты сәулеленудің әсерінен түнде -160 ⁰C-ге дейін суыйды.

Айдың бетін негізінен борпылдақ жарықшақтар мен тозаң қабатынан тұратын жанартау жыныстары жапқан. Айдың бетінен - қара түсті ойпаттарды (теңіздер деп те аталады), ашық түсті қыраттарды көреміз.
Шеттерін сақина пішінді қыраттармен, кратерлермен қоршалған ойпаттар орасан алып метеориттердің құлауының салдарынан пайда болған. Аспан денесіндегі лава жабыны және кратерлер онда бір замандарда жанартаулар да болғанын көрсетеді.

Бүгінге дейін Ай - Жерден басқа адам аяқ басқан бірден-бір аспан денесі.
АҚШ Президенті Джон Ф. Кеннеди 1965-жылдың 25-мамырында ағымдағы онжылдықта Айға адам жіберілетіні және Жерге аман-есен оралатыны туралы мәлімдеме жасаған.

Бірінші болып "Аполлон-11"
ғарыш кемесінің бортында Нил Армстронг және Базз Олдрин 1969 жылдың 21 маусымында Айға қонды. Нил Армстронгтың ай модулінен шыққан соң айтқан алғашқы сөздері мынадай еді: "Бір адамның кішкентай қадамы, бірақ адамзат үшін үлкен секіріс".

Ай кесіндісі

  • қыртыс - Қалыңдығы Жердің үстіндегі жағында 19 км, Айдың арғы бетінде 50-60 км, Айдағы теңіздерді базальт, ал қыртысын метеориттердің ай бетіне соқтығысуынан пайда болған реголит жапқан.
  • мантия - Астыңғы және үстіңгі қабаты бар үстіңгі қабаты қатты астыңғы қабатының бір бөлігін балқыған зат құрайды. Мантияның қалыңдығы – 1200 км, негізінен оттегі, силикат, магнезий, темір, кальцийден және аллюминийден тұрады.
  • Ядро - Ай ядросының диаметрі – 450-500 км. Сыртқы ядросы – 300-350 км., қалың және балқыған жыныстардан тұрады. Диаметрі 160 км. қатты ішкі қабатты темір және күкірт құрайды.

Анимация

  • Альпі таулары
  • Жауын теңізі
  • Суықтық теңізі
  • Айқындық теңізі
  • Сабырлылық теңізі
  • Молшылық теңізі
  • Дағдарыстар теңізі
  • Бал теңізі
  • Бұлттар теңізі
  • Ылғал теңізі
  • Арман теңізі
  • Шығыс теңізі
  • Смит теңізі
  • Борандар теңізі
  • Карпат таулары
  • Юра таулары
  • Кавказ таулары
  • Апеннин таулары
  • Тавр таулары
  • Пиренеи
  • Кордильера таулары
  • Платон кратері
  • Коперник кратері
  • Гагарин кратері
  • Сцилард кратері
  • Зигмонди кратері
  • Айдың арғы бетіндегі төмшешік
  • Бойяи кратері
  • Өтвөш кратері
  • Пастер кратері
  • Жер
  • Ай
  • Ай орбитасы
  • айналу уақыты: 27,3 күн
  • перигейі: 363 104 км
  • апогейі: 405 696 км
  • Айдың айналу жазықтығы
  • Жердің айналу жазықтығы
  • қыртыс - Қалыңдығы Жердің үстіндегі жағында 19 км, Айдың арғы бетінде 50-60 км, Айдағы теңіздерді базальт, ал қыртысын метеориттердің ай бетіне соқтығысуынан пайда болған реголит жапқан.
  • мантия - Астыңғы және үстіңгі қабаты бар үстіңгі қабаты қатты астыңғы қабатының бір бөлігін балқыған зат құрайды. Мантияның қалыңдығы – 1200 км, негізінен оттегі, силикат, магнезий, темір, кальцийден және аллюминийден тұрады.
  • Ядро - Ай ядросының диаметрі – 450-500 км. Сыртқы ядросы – 300-350 км., қалың және балқыған жыныстардан тұрады. Диаметрі 160 км. қатты ішкі қабатты темір және күкірт құрайды.
  • Жер
  • Күн
  • Жер орбитасы
  • Жердің айналуының сидерикалық кезеңі: 365,25 күн
  • Күннен қашықтығы: 149 600 000 км

Ай тұтылуы

Наррация

Жер – Күн жүйесінің Күннен қашықтығы бойынша үшінші ғаламшар. Жер Күнді айналып шыққанша өз осінде 365,25 рет айналады. Ғаламшар Күнді 24 сағатта толық айналып шығады.

Жердің жалғыз табиғи серігі 4,53 миллиард жыл бұрын пайда болған. Ай ғаламшарлар пайда болған соң, бұрынғы Жер мен басқа бір көлемі жөнінен Марсқа тең ғаламшардың соқтығысуынан пайда болған. Соның нәтижесінде Жердің қыртысынан көптеген зат лақтырылып, бір дискке айналып, тығыз жаңа Жердің айналасындағы орбитаға тұрады. Дискінің материалы соғытығыстардың әсерінен көп ұзамай аспан денесіне айналады, яғни Ай пайда болады. Сол кезде Жерге қазіргіден 20 есе жақын болған.

Жер мен Ай Күнді айнала қозғалғанда, ортақ ауырлық орталығын да айналады, ал ол Жердің үстінде орналасқан. Ай синхронды айналуы кезінде орбиталық уақыт пен айналу уақыты тепе-тең келеді, сондықтан да бізге үнемі тек бір бетін көрсетеді. Айдың Жерді айналу уақыты 27,32 күн, толған айдан толған айға дейінгі айдың фазасының өзгеру уақыты 29,53 күн.

Айдың Жерге әсері өте күшті. Ай болмағанда барлығы басқаша болар еді. Ай эволюцияға да өте күшті ықпал етті. Көтеріліп қайтулар тіршіліктің судан құрлыққа таралуына септесті, табиғи серігі Жердің орбиталық көлбеуінің тұрақтылығын қалыптастырды, сөйтіп климат қатысты түрде тұрақты болып қалды. Көтеріліп-қайту Жерге ең үлкен әсері бар ғаламшарымыздың орбитадағы айналымының баяулауы, ол дегеніміз – күн ұзақтығының баяу өсуі. 400 миллион жыл бұрын бір жыл 400 күнге созылған, себебі бір күн тек 21,8 сағат болған. Ай гравитациясынан пайда болған төмпешіктердің әсерінен Ай Жерден баяу алыстайды, орбитасы жылына 4 см-ге өседі.

Ай – Күн жүйесінің бесінші ең үлкен табиғи серігі.

Ай Жердің айналасында 384 мың км қашықтықта айналады. Айдың диаметрі Жердің диаметрінің 1/4 бөлігі. Массасы - Жердің массасының 1/81 бөлігі. Сол себепті Айдың тартылыс күші әлсіздеу.
Айдың беті шамамен 130 ⁰C-ге дейін жылынады, бірақ қатты сәулеленудің әсерінен түнде -160 ⁰C-ге дейін суыйды.

Айдың бетін негізінен борпылдақ жарықшақтар мен тозаң қабатынан тұратын жанартау жыныстары жапқан. Айдың бетінен - қара түсті ойпаттарды (теңіздер деп те аталады), ашық түсті қыраттарды көреміз.
Шеттерін сақина пішінді қыраттармен, кратерлермен қоршалған ойпаттар орасан алып метеориттердің құлауының салдарынан пайда болған. Аспан денесіндегі лава жабыны және кратерлер онда бір замандарда жанартаулар да болғанын көрсетеді.

Бүгінге дейін Ай – Жерден басқа адам аяқ басқан бірден-бір аспан денесі.

Айдың ішкі құрылысы Жердікіне ұқсас қыртыстан, мантиядан және ядродан тұрады. Қыртысы қатты, қалыңдығы 20-60 км, жанартау жыныстарынан тұрады. Жоғарғы мантиясы қатты, оның астында жартылай балқыма қабат орналасқан. Қалыңдығы 1200 км. Сыртқы ядроның қалыңдығы 300-350 км және балқыған заттардан тұрады, ал ішкі ядро қатты және оның диаметрі 150 км.

Байланысты экстралар

Ай тұтылуы

Ай тұтылуы кезінде Ай Жердің конус пішінді көлеңкесінде болады.

Теңіз суының көтерілуі мен қайтуы

Айдың гравитациялық күшінің әсерінен теңіз суы көтеріліп, қайтады.

Жер мен Айдың пайда болуы

Анимация Жер мен Айдың пайда болуын көрсетеді.

Phases of the Moon

During its orbit around the Earth, the visibility of the Moon's illuminated part...

Жер

Жер шары оттегі қабаты бар атмосфера және минералды қыртыспен қапталған ғаламшар.

Айға қону: 1969 жылдың 20 шілдесі

Айға aлғаш қонған адам "Аполлон-11" экипажының мүшесі – Нил Армстронг.

"Аполлон"-15 (Aй автомобилі)

Бұл анимацияда американдық ғарыш кемесінің "Аполлон"-15 экспедициясында пайдаланылған екі...

Күн жүйесінің пайда болуы

Күн және ғаламшарлар 4,5 миллиард жыл бұрын біртіндеп тығыздалған газ-тозаң бұлтынан...

Юпитер

Юпитер Күн жүйесінің ең үлкен ғаламшары саналады: оның салмағы барлық басқа...

Күн тұтылуы

Егер Күн, Ай және Жер бір сызықтың бойына келсе, Ай Күнді жартылай немесе түгелдей жауып...

Measuring time

The first calendars and time-measuring instruments were already used by ancient Eastern...

Satellite types

Satellites orbiting the Earth can be used for civilian or military purposes.

Sputnik 1 (1957)

The Soviet-made satellite was the first spacecraft to be launched into outer space (in...

Күн жүйесі, ғаламшарлардың орбиталары

Күнді 8 ғаламшар эллипстік орбиталарда айналып жүр.

Қызықты география және Астрономия

Күн жүйесінде біз үшін көптеген қызықты жайттар бар.

Күн

Күннің диаметрі Жердің диаметрінен шамамен 109 есе үлкен. Негізінен сутегінен тұрады.

Moon radar experiment (Zoltán Bay, 1946)

In 1946 a Hungarian scientist was the first person to detect radar echoes from the Moon.

Added to your cart.